अनेक चित्रपट आणि साहित्यकृतींमध्ये, फॉरेन्सिक प्रयोगशाळा एक विशेष आणि महत्त्वाचे अस्तित्व म्हणून दिसतात, विशेषतः डीएनए ओळख चाचणी कथानक बहुतेकदा सुगावा मिळविण्यासाठी आणि प्रकरणे सोडवण्यासाठी गुरुकिल्ली बनते.तथापि, जर सादर केलेल्या चाचणी निकालांची अचूकता संशयास्पद असेल, तर ते नैसर्गिकरित्या कायदेशीर पुरावा बनणार नाही, लपलेल्या कोपऱ्यातील सत्य उघड करणे तर दूरच. फॉरेन्सिक प्रयोगशाळांना एक विशेष भौतिक आणि रासायनिक घटक काळजीपूर्वक हाताळावा लागतो आणि तो म्हणजे प्रयोगशाळेत चाचणी करावयाचे डीएनए नमुने दूषित होण्यापासून रोखणे. सध्या, डीएनए दूषित होण्याची वेगवेगळी कारणे आहेत. त्यापैकी, क्रॉस-दूषित होण्याची शक्यता सर्वात जास्त आहे.

इतर प्रयोगशाळांप्रमाणे, फॉरेन्सिक प्रयोगशाळांमधील उपभोग्य साहित्य आणि उपकरणे अनेक प्रकरणांमध्ये दूषित असतात. विशेषतः, पीसीआर प्रतिक्रियांवर आधारित डीएनए नमुने, इतर चाचणी साहित्य आणि भौतिक पुरावे आणि स्वतः प्रयोगकर्त्यांमधील क्रॉस-इन्फेक्शन शोधणे सर्वात कठीण असते. या दूषित अवशेषांमध्ये जैविक पेशी, रक्त, ऊती, तसेच चाचणी अभिकर्मक, डिशवॉशिंग डिटर्जंट आणि इतर अशुद्धता समाविष्ट आहेत.

फॉरेन्सिक प्रयोगशाळांमध्ये पुन्हा वापरता येण्याजोग्या काचेच्या वस्तू जसे की सॅम्पल कंटेनर, अभिकर्मक बाटल्या, चाचणी नळ्या, पिपेट्स, फ्लास्क, पेट्री डिश इत्यादी वापरल्या जातात यावर भर देणे योग्य आहे. त्यांची अपुरी अंमलबजावणी, पालन न करणे आणि धुण्याच्या कामात पालन न करणे हे चुकीच्या ओळख आणि विश्लेषण निष्कर्षांना कारणीभूत ठरणारे एक कारण आहे.

या प्रकारच्या काचेच्या वस्तूंचे प्रदूषण चाचणी निकालांसाठी एक स्पष्ट धोका आहे, तर ते सोडवण्याची गुरुकिल्ली काय आहे?

सर्वप्रथम, जेव्हा डीएनए क्रॉस-दूषिततेचा संशयास्पद प्रकार आढळतो, तेव्हा त्रुटी दूर करण्यासाठी चाचणी निकाल वेळेत पुन्हा तपासले पाहिजेत. ही पहिली प्राथमिकता आहे.

त्यानंतर, दूषिततेच्या स्त्रोताची पुष्टी करण्यासाठी काचेच्या कंटेनर, अभिकर्मक इत्यादींसह प्रायोगिक उपभोग्य वस्तूंवर गुणवत्ता नियंत्रण ट्रेस करा.

या आधारावर, काचेच्या वस्तूंच्या साफसफाईच्या प्रक्रियेत सुधारणा करून चुका दुरुस्त करा, जेणेकरून अशाच चुका पुन्हा घडू नयेत.

तिसरे म्हणजे, प्रयोगशाळेतील एकूण प्रदूषणविरोधी आणि निर्जंतुकीकरण उपायांना बळकटी देऊन संस्थात्मक व्यवस्थापन तयार करूनच स्वच्छता प्रक्रियेचे ऑप्टिमायझेशन अर्थपूर्ण आणि प्रभावी होऊ शकते.

खरं तर, एका पात्र फॉरेन्सिक प्रयोगशाळेत डीएनए चाचणीसाठी एक समर्पित आणि स्वतंत्र क्षेत्र असले पाहिजे जेणेकरून वेगवेगळ्या प्रायोगिक दुव्यांमध्ये प्रदूषण कमीत कमी होईल. उदाहरणार्थ, केस स्वीकृती आणि नमुना साठवण क्षेत्र, नमुना डीएनए निष्कर्षण क्षेत्र, डीएनए प्रवर्धन क्षेत्र, डीएनए शोध क्षेत्र, प्राथमिक तपासणी क्षेत्र, निकाल विश्लेषण क्षेत्र, तयारी क्षेत्र, डीएनए प्रवर्धन क्षेत्र, शोध बफर क्षेत्र आणि असेच बरेच काही. त्यापैकी, तयारी क्षेत्रातील काचेच्या भांड्याची साफसफाई केल्याने चाचणी निकालांच्या अपयशाची शक्यता मोठ्या प्रमाणात वाढण्यास मदत होईल.

हे लक्षात घेतले पाहिजे की फॉरेन्सिक प्रयोगशाळांसह अनेक व्यावसायिक प्रयोगशाळा अजूनही काचेच्या वस्तूंमधील प्रदूषण अवशेषांची समस्या सोडवण्यासाठी अकार्यक्षम मॅन्युअल साफसफाई पद्धती वापरतात. परंतु हा दृष्टिकोन मानवी क्रॉस-दूषित होण्याचा धोका मूलभूतपणे सुधारत नाही.

शिवाय, काचेच्या वस्तू मॅन्युअली साफ करण्याचे तोटे यापलीकडे जातात.

Mकाचेच्या वस्तूंची वार्षिक साफसफाई केल्याने प्रयोगशाळेतील काचेच्या वस्तू पूर्णपणे स्वच्छ होणार नाहीत आणि डीएनए चाचणी आणि ओळखीच्या अंतिम निष्कर्षावर परिणाम होणार नाही, तर त्यामुळे संसाधनांचा अपव्यय, साफसफाईच्या कामांची गुंतागुंत आणि प्रयोगशाळेतील कर्मचाऱ्यांसाठी सुरक्षितता धोके यासारखे अनेक विरोधाभास निर्माण होतील. यावेळी, स्वयंचलित काचेच्या वस्तू धुण्याचे यंत्रआंतरराष्ट्रीय न्यायवैद्यक प्रयोगशाळांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या चाचण्या या परिस्थितीत सुधारणा करण्यास मदत करतील.

प्रयोगशाळेतील काचेच्या वस्तू धुण्याचे यंत्रजीएमपी आणि एफडीएच्या संबंधित नियमांचे पालन करण्यासाठी विविध प्रयोगशाळेतील काचेच्या वस्तू सुरक्षित, बॅच आणि बुद्धिमान पद्धतीने अचूकपणे स्वच्छ करू शकतात. मॅन्युअल साफसफाई पद्धतीच्या तुलनेत, प्रयोगशाळा वॉशरसंपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान साफसफाई प्रक्रियेचा मागोवा घेऊ शकतो, ज्यामुळे विविध पैलूंमध्ये मौल्यवान डेटा रेकॉर्ड मिळविण्यास मदत होते. डीएनए चाचणीमध्ये येणाऱ्या दूषिततेसह उर्वरित परिस्थिती दूर करण्यासाठी हे डेटा खूप महत्वाचे आहेत. विशेषतः जेव्हा प्रयोगाच्या निकालांबद्दल मतभेद आणि शंका असतात!

संबंधित तंत्रज्ञानाच्या सतत विकासासह, न्यायवैद्यक प्रयोगशाळा केस हाताळणी प्रक्रियेत अधिक जबाबदाऱ्या स्वीकारतील. अशाप्रकारे, कोणत्याही प्रयोगशाळेतील चाचणी निकालांसाठी आणि मानकीकरणासाठी आणि अचूकतेसाठी आवश्यकता स्वाभाविकपणे वाढत राहतील. डीएनए चाचणीसह पद्धती केवळ स्वच्छ निकालांची हमी देऊ शकतात आणि योग्य निष्कर्ष आणि पुरावे मिळवू शकतात जर त्या निर्जंतुकीकरणात यशस्वी झाल्या तरच. ही गोष्ट प्रत्येक न्यायवैद्यक प्रयोगशाळेने लक्षात ठेवली पाहिजे.