अनेक चित्रपटांमध्ये आणि साहित्यकृतींमध्ये, न्यायवैद्यक प्रयोगशाळा एक विशेष आणि महत्त्वपूर्ण अस्तित्व म्हणून दिसतात, विशेषतः डीएनए ओळख चाचणीचा भाग अनेकदा पुरावे मिळवण्यासाठी आणि प्रकरणे सोडवण्यासाठी महत्त्वाचा ठरतो.तथापि, सादर केलेल्या चाचणी निकालांच्या अचूकतेबद्दल शंका असल्यास, ते साहजिकच कायदेशीर पुरावा बनणार नाही, आणि त्यातून गुप्त सत्य उघडकीस येण्याची शक्यता तर दूरच. न्यायवैद्यक प्रयोगशाळांना एक विशेष भौतिक आणि रासायनिक घटक अत्यंत सावधगिरीने हाताळावा लागतो, आणि तो म्हणजे चाचणीसाठी आणलेले डीएनए नमुने प्रयोगशाळेत दूषित होऊ नयेत याची काळजी घेणे. सध्या, डीएनए दूषित होण्याची वेगवेगळी कारणे आहेत. त्यापैकी, क्रॉस-कंटॅमिनेशनची (एका घटकाकडून दुसऱ्या घटकाकडे दूषित होण्याची) शक्यता सर्वाधिक आहे.

इतर प्रयोगशाळांप्रमाणेच, न्यायवैद्यक प्रयोगशाळांमधील उपभोग्य साहित्य आणि उपकरणेही अनेक प्रकरणांमध्ये दूषित होतात. विशेषतः, पीसीआर अभिक्रियांवर आधारित डीएनए नमुने, इतर चाचणी साहित्य व भौतिक पुरावे आणि खुद्द प्रयोगकर्ते यांच्यामधील परस्पर संसर्ग शोधणे सर्वात कठीण असते. या दूषित अवशेषांमध्ये जैविक पेशी, रक्त, ऊती, तसेच चाचणी अभिकर्मक, भांडी धुण्याचे डिटर्जंट आणि इतर अशुद्धी यांचा समावेश असतो.

हे अधोरेखित करणे महत्त्वाचे आहे की न्यायवैद्यक प्रयोगशाळांमधील नमुना कंटेनर, अभिकर्मक बाटल्या, परीक्षा नळ्या, पिपेट्स, फ्लास्क, पेट्री डिश इत्यादींसारख्या पुनर्वापर करण्यायोग्य काचेच्या भांड्यांची अपुरी अंमलबजावणी, नियमांचे पालन न करणे आणि धुण्याच्या प्रक्रियेतील नियमांचे पालन न करणे, ही चुकीची ओळख आणि विश्लेषणाचे निष्कर्ष काढण्यामागील प्रमुख कारणे आहेत.

या प्रकारची काचेच्या भांड्यांची दूषितता चाचणीच्या निकालांसाठी एक स्पष्ट धोका आहे, तर मग यावर उपाय काय आहे?

सर्वप्रथम, जेव्हा डीएनएच्या एकमेकांत मिसळण्याची संशयास्पद परिस्थिती आढळते, तेव्हा झालेली चूक सुधारण्यासाठी चाचणीचे निकाल वेळेवर पुन्हा तपासले पाहिजेत. हे सर्वात महत्त्वाचे आहे.

त्यानंतर, दूषिततेचा स्रोत अधिक निश्चित करण्यासाठी, काचेची भांडी, अभिकर्मक इत्यादींसह प्रायोगिक उपभोग्य वस्तूंची गुणवत्ता नियंत्रण तपासणी करा.

या आधारावर, चुका सुधारण्यासाठी काचेच्या भांड्यांच्या स्वच्छतेच्या पद्धतीत सुधारणा करा, जेणेकरून तशाच चुका पुन्हा होणार नाहीत.

तिसरे म्हणजे, प्रयोगशाळेतील एकूण प्रदूषणविरोधी आणि निर्जंतुकीकरण उपाययोजनांना बळकट करून संस्थात्मक व्यवस्थापन तयार केल्यावरच स्वच्छता प्रक्रियेचे इष्टतमीकरण अर्थपूर्ण आणि प्रभावी होऊ शकते.

खरं तर, एका पात्र न्यायवैद्यक प्रयोगशाळेत डीएनए चाचणीसाठी एक समर्पित आणि स्वतंत्र जागा असायला हवी, जेणेकरून प्रयोगाच्या विविध टप्प्यांमधील प्रदूषण कमीत कमी होईल. उदाहरणार्थ, केस स्वीकारण्याची आणि नमुना साठवण्याची जागा, नमुन्यातून डीएनए काढण्याची जागा, डीएनए प्रवर्धनाची जागा, डीएनए तपासणीची जागा, प्राथमिक तपासणीची जागा, निकाल विश्लेषणाची जागा, तयारीची जागा, डीएनए प्रवर्धनाची जागा, डिटेक्शन बफरची जागा, इत्यादी. यांपैकी, तयारीच्या जागेतील काचेची भांडी स्वच्छ न केल्यास चाचणीचे निकाल चुकण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात कमी होते.

हे लक्षात घेतले पाहिजे की, न्यायवैद्यक प्रयोगशाळांसह अनेक व्यावसायिक प्रयोगशाळा, काचेच्या भांड्यांमधील प्रदूषणाचे अवशेष साफ करण्याची समस्या सोडवण्यासाठी अजूनही अकार्यक्षम हाताने साफसफाई करण्याच्या पद्धती वापरतात. परंतु या दृष्टिकोनामुळे मानवी शरीरातून संसर्ग पसरण्याचा धोका मूलभूतपणे कमी होत नाही.

इतकेच नव्हे तर, काचेची भांडी हाताने स्वच्छ करण्याचे तोटे यापलीकडेही बरेच आहेत.

Mकाचेच्या भांड्यांची वार्षिक स्वच्छता केल्याने प्रयोगशाळेतील काचेची भांडी पूर्णपणे स्वच्छ होणार नाहीत आणि डीएनए चाचणी व ओळख प्रक्रियेच्या अंतिम निष्कर्षावर परिणाम होईलच, शिवाय त्यामुळे संसाधनांचा अपव्यय, स्वच्छता कार्याची गुंतागुंत आणि प्रयोगशाळेतील कर्मचाऱ्यांसाठी सुरक्षिततेचे धोके यांसारख्या अनेक विसंगती निर्माण होतील. अशा वेळी, एका स्वयंचलित काचपात्र वॉशरआंतरराष्ट्रीय न्यायवैद्यक प्रयोगशाळांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या गोष्टींमुळे ही परिस्थिती सुधारण्यास मदत होईल.

प्रयोगशाळेतील काचेची भांडी धुण्याचे यंत्रविविध प्रकारच्या प्रयोगशाळेतील काचेच्या भांड्यांना सुरक्षित, बॅच आणि बुद्धिमान पद्धतीने अचूकपणे स्वच्छ करू शकते, ज्यामुळे ती GMP आणि FDA च्या संबंधित नियमांचे पालन करतात. हाताने स्वच्छ करण्याच्या पद्धतीच्या तुलनेत, प्रयोगशाळेतील वॉशरसंपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान स्वच्छता प्रक्रियेचा मागोवा घेता येतो, ज्यामुळे विविध पैलूंमध्ये मौल्यवान डेटा नोंदी मिळवणे सोपे होते. डीएनए चाचणीमध्ये आढळणाऱ्या दूषिततेसह अवशिष्ट परिस्थिती दूर करण्यासाठी हा डेटा अत्यंत महत्त्वाचा आहे. विशेषतः जेव्हा प्रयोगाच्या निकालांबद्दल मतभेद आणि शंका असतात!

संबंधित तंत्रज्ञानाच्या सततच्या विकासामुळे, न्यायवैद्यक प्रयोगशाळांवर प्रकरण हाताळण्याच्या प्रक्रियेत अधिक जबाबदाऱ्या येतील. यामुळे, कोणत्याही प्रयोगशाळेतील चाचणी निकालांसाठी आणि मानकीकरण व अचूकतेसाठीच्या आवश्यकता नैसर्गिकरित्या वाढत राहतील. डीएनए चाचणीसारख्या पद्धती, निर्जंतुकीकरणात यशस्वी झाल्यासच, स्वच्छ निकालांची हमी देऊ शकतात आणि योग्य निष्कर्ष व पुरावे मिळवू शकतात. ही गोष्ट प्रत्येक न्यायवैद्यक प्रयोगशाळेने लक्षात ठेवली पाहिजे.