प्रयोगशाळेत काम करण्याचा सर्वात वाईट भाग आठवतो का? माझ्यासाठी, द्रावणं तयार करणं किंवा रासायनिक अभिक्रिया घडवून आणणं हे नव्हतं. तर प्रयोगानंतर घाणेरड्या काचेच्या भांड्यांनी भरलेल्या सिंकला सामोरं जाणं हे होतं. नुसता विचार करूनही थकवा येतो: बीकरला चिकटलेले रहस्यमय अवशेष, अर्लेनमेयर फ्लास्कच्या तळाशी जमा झालेला चिकट थर. ती भांडी घासून स्वच्छ करणं म्हणजे एक मोठी डोकेदुखी होती.

हिवाळ्यात गोठवणाऱ्या थंड नळाच्या पाण्याखाली हात धुतल्यामुळे माझे हात लाल आणि सोलवटून निघायचे. डिटर्जंट, आम्ल आणि अल्कलाइन द्रावणं आलटून पालटून वापरल्यामुळे येणारा उग्र वास तर यायचाच, पण ते माझ्या त्वचेसाठीही त्रासदायक होतं. ब्रशने घासतानासुद्धा हाताला न पोहोचणारे कोपरे माझ्याकडून सुटायचे. सगळ्यात त्रासदायक गोष्ट कोणती? जेव्हा सगळं काही साचून राहायचं—मला तातडीचे प्रयोग करायचे असायचे आणि त्यांचे परिणाम मिळवायचे असायचे, पण मी घाणेरड्या काचेच्या भांड्यांच्या ढिगाऱ्याशी झुंजत बसायचे. शेवटी माझी पाठ दुखायची आणि मौल्यवान वेळ हातातून निसटून जायचा. किती त्रासदायक!

मग आमच्या लॅबमध्ये एक XPZ ऑटोमॅटिक ग्लासवेअर वॉशर आले—एक मोठे, चौकोनी, मजबूत उपकरण. जेव्हा ते पहिल्यांदा बसवले, तेव्हा माझ्या मनात शंका होती. हे खरंच काम करेल का? ही फक्त एक दिखाऊ गोष्ट आहे का? हे खरंच हाताने धुतल्यासारखं स्वच्छ धुऊ शकेल का? विशेषतः ते हट्टी, चिकटून राहिलेले अवशेष.

जेव्हा मी ते पहिल्यांदा वापरले, तेव्हा माझ्या मनात शंका होती. मॅन्युअलनुसार, मी काचेची भांडी लावली, ती रॅकच्या खुंट्यांवर उलटी ठेवली, रॅक आत सरकवला, दार बंद केले, एक सायकल निवडली आणि स्टार्ट बटण दाबले.

मंद गुणगुण करत यंत्राने आपले काम सुरू केले. मला पाण्याचा जोरदार प्रवाह आणि फवारणीचे बाहू फिरण्याचा आवाज ऐकू येत होता. लहान गोल खिडकीतून डोकावून पाहिल्यावर, मला सर्व दिशांनी पाण्याचे फवारे येताना दिसले—वर, खाली, डावीकडून, उजवीकडून, कुठेही न थांबता. जे अवशेष घासून काढायला मला खूप वेळ लागायचा, ते आता पाण्याच्या जोरदार फवाऱ्याने उडवले जाऊन, विरघळून आणि धुऊन निघत असल्याचे स्पष्ट दिसत होते.

सायकल पूर्ण झाल्याचे संकेत देणारा बीप वाजल्यावर, मी दार उघडले. व्वा! चकचकीत स्वच्छ. आत किंवा बाहेर पाण्याचे डाग नव्हते, अवशेषांची तर गोष्टच सोडा. फ्लास्कच्या आतल्या बाजूने बोट फिरवताना, मला पूर्णपणे धुतलेल्या काचेचा तो खास, गुळगुळीत, अगदी स्वच्छ स्पर्श जाणवला. हाताने घासून जेवढी स्वच्छता साधता आली असती, त्यापेक्षा ती खूपच जास्त होती, आणि शिवाय माझ्या हातांना रासायनिक अवशेषांची चिंताही नव्हती. अगदी अरुंद तोंडाच्या आणि व्हॉल्युमेट्रिक फ्लास्कच्या अवघड कोपऱ्यांमध्येही ते पोहोचले होते.

त्या क्षणापासून माझा पूर्णपणे विश्वास बसला. हे इतकं खास का आहे, ते खालीलप्रमाणे:

1. वेळेची प्रचंड बचत! हाताने काचेची भांडी धुवायला पूर्वी किमान ३० मिनिटे लागायची आणि मी पार थकून जायचे. आता? मशीनमध्ये भांडी टाका, दार बंद करा, एक बटण दाबा, आणि झालं! मी माझ्या खऱ्या कामाला लागते—नोंदी लिहिणे, पुढच्या प्रयोगाची तयारी करणे, किंवा अगदी एक छोटी कॉफी ब्रेक घेणे. मी माझे वैज्ञानिक काम करत असताना मशीन भांडी धुण्याचे काम करते.
2. श्रम वाचतात आणि हातांना आराम मिळतो! आता गोठवणारे पाणी आणि तीव्र रसायनांशी झुंज द्यावी लागत नाही. बोटांना सुरकुत्या पडत नाहीत किंवा पाठ दुखत नाही. यामुळे मिळणारा आनंद, विशेषतः हिवाळ्यात, खूप मोठा असतो.
3. खरोखरच स्वच्छ, आणि तेही सातत्याने! जोपर्यंत तुम्ही योग्य सायकल निवडता आणि पुरेसा डिटर्जंट वापरता, तोपर्यंत प्रत्येक कपडा चकचकीत निघतो. याचे परिणाम अत्यंत विश्वसनीय आहेत. एका दिवसाच्या थकव्यामुळे दुसऱ्या दिवसाच्या परिणामांवर परिणाम होईल, याची चिंता आता नाही.
4. हट्टी घाणीवर अद्भुत काम करते! उच्च तापमानाचे पाणी, पाण्याचा शक्तिशाली दाब आणि विशेष डिटर्जंट्स यांचे मिश्रण अत्यंत हट्टी घाणीलाही काढून टाकते, जी तुम्ही हाताने घासल्यास तुम्हाला तुमच्या आयुष्यातील निवडीबद्दल प्रश्न पडायला लावेल.
5. मनाचे समाधान! विशेषतः संवेदनशील प्रयोगांसाठी किंवा दूषित होण्याची शक्यता असलेल्या नमुन्यांसाठी, काचेची भांडी हाताने धुण्यापेक्षा, मशीनद्वारे नियंत्रित उच्च तापमानात धुतली गेली आहेत (आणि मॉडेलनुसार, वाळवलीही गेली आहेत) हे माहीत असणे अधिक आश्वासक असते.

आता, हे मशीन आमच्या प्रयोगशाळेचे मुख्य काम करणारे यंत्र आहे. प्रयोगानंतर, प्रत्येकजण आपोआप आपली वापरलेली काचेची भांडी इथे आणतो. रॅक भरा, बटण दाबा, झालं! कोपऱ्यात त्याचा गुणगुणणारा आवाज ऐकून खूप दिलासा मिळतो—जणू कोणीतरी (किंवा खरं तर, काहीतरी) शांतपणे कामाचा सर्वात कंटाळवाणा भाग सांभाळत आहे.

खरेदी करण्यापूर्वी तुम्हाला वाटेल की ते महाग आहे, जागा व्यापते आणि त्याच्या परिणामकारकतेबद्दल शंका येईल. पण एकदा तुम्ही ते वापरले की, मनात फक्त एकच विचार येतो: हे मी आधी का घेतले नाही? काचेची भांडी धुवायची आहेत? ते वॉशरवर सोडून द्या. यामुळे कामात खूप मोठा फरक पडतो.